İletişimin Tespiti, Dinlenmesi ve Kayda Alınması

Ceza muhakemesinde iletişimin denetlenmesi tedbiri, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135. maddesinde düzenlenmiş olup, suçla mücadelede önemli bir delil elde etme yöntemidir. Bu tedbir, kanun koyucu tarafından sıkı şartlara bağlanmıştır.

İletişimin Dinlenmesi ve Kayda Alınması (CMK m.135/1)

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135/1. maddesine göre, bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.

İletişimin Tespiti (CMK m.135/6)

Aynı maddenin altıncı fıkrasında iletişimin tespiti düzenlenmiş olup, şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında ise mahkeme kararıyla yapılır. Cumhuriyet savcısı kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir.

İletişimin Dinlenmesi ile Tespiti Arasındaki Fark

İletişimin dinlenmesi ve kayda alınması ile iletişimin tespiti kavramları birbirinden farklıdır. Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması, telekomünikasyon yoluyla gerçekleştirilmekte olan konuşmalar ile diğer her türlü iletişimin uygun teknik araçlarla dinlenmesi ve kayda alınmasına yönelik işlemleri ifade eder. Buna karşılık iletişimin tespiti, iletişimin içeriğine müdahale edilmeksizin, iletişim araçlarının diğer iletişim araçlarıyla kurduğu bağlantıya ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin belirlenmesine yöneliktir.

Nitekim Yargıtay Ceza Genel Kurulu 26.09.2017 tarihli, 2017/956 E. ve 2017/370 K. sayılı kararında, iletişimin dinlenmesi ve kayda alınmasının, telekomünikasyon yoluyla gerçekleştirilen iletişimin araya bir vasıta sokulmak suretiyle anlık olarak ve gizlice dinlenmesi ile kayda alınmasına yönelik işlemleri ifade ettiği belirtilmiştir. Aynı kararda iletişimin tespitinin ise, iletişimin içeriğine müdahale edilmeksizin, iletişim araçlarının diğer iletişim araçlarıyla kurduğu bağlantıya ilişkin arama, aranma, yer bilgisi ve kimlik bilgilerinin belirlenmesine yönelik olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca iletişimin tespitinin geçmişte gerçekleştirilen iletişime ilişkin dış verilerin belirlenmesini ifade ettiği, buna karşılık dinleme ve kayda alma tedbirlerinin hâlihazırda devam eden veya gelecekte yapılacak iletişimleri kapsadığı ifade edilmiştir.

Katalog Suçlar (CMK m.135/8)

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 135/8. maddesinde, bu madde kapsamında dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümlerin yalnızca kanunda sayılan katalog suçlar bakımından uygulanabileceği düzenlenmiştir. Bu kapsamda kasten öldürme, uyuşturucu madde imal ve ticareti, nitelikli dolandırıcılık, yağma, rüşvet, fuhuş, suç işlemek amacıyla örgüt kurma ve anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar gibi suçlar sayılmıştır. Buna karşılık, iletişimin tespiti bakımından aynı şekilde bir katalog suç sınırlaması öngörülmemiştir.

Tanıklıktan Çekinme ve İletişimin Korunması

Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimin kayda alınamayacağı kanunda açıkça düzenlenmiştir. Bu kişilerle yapılan iletişimin kayda alınmış olduğunun sonradan anlaşılması hâlinde, elde edilen kayıtların derhâl yok edilmesi gerekmektedir.

Sonuç olarak, iletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve iletişimin tespiti tedbirleri, ceza muhakemesinde önemli bir delil elde etme yöntemi olmakla birlikte, bu tedbirlerin uygulanmasında kanuni şartlara ve usule uygunluk büyük önem taşımaktadır.